„Nerwica” nie jest rozpoznaniem

To najważniejsze zdanie na tej stronie i warto je przeczytać, zanim zacznie się
szukać testu. Żaden lekarz nie wpisze do dokumentacji słowa „nerwica”, bo w
obowiązującej w Polsce klasyfikacji ICD-10 nie ma takiego kodu. Jest cały rozdział
F40–F48 zatytułowany „Zaburzenia nerwicowe, związane ze stresem
i pod postacią somatyczną”, ale w środku znajdują się osobne, konkretne
rozpoznania.

• F40, fobie. Lęk przywiązany do określonej sytuacji lub rzeczy:
  otwartej przestrzeni, tłumu, wystąpień, zwierząt, zastrzyków.
• F41.0: lęk napadowy. Nagłe napady, które narastają do szczytu
  w ciągu kilku minut i mijają zwykle po kilkunastu.
• F41.1: zaburzenie lękowe uogólnione. Lęk stały, w tle,
  rozlany na wiele spraw naraz, bez wyraźnego początku i końca.
• F42: zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, po polsku dawniej
  „nerwica natręctw”.
• F43: reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne. Objawy,
  które da się powiązać z konkretnym wydarzeniem.
• F45: zaburzenia pod postacią somatyczną. Tu trafia to, co
  w rozmowie nazywa się „nerwicą serca” albo „nerwicą żołądka”.

Nowsza klasyfikacja ICD-11 zrezygnowała z grupowania tych zaburzeń pod wspólnym
przymiotnikiem „nerwicowe”, ale w Polsce jeszcze nie obowiązuje, rozliczenia z NFZ
idą nadal po ICD-10. Kierunek jest jednak jasny i pokrywa się z tym, co widać w
gabinecie: liczy się konkretne rozpoznanie, nie parasol nad nimi wszystkimi.

Dlaczego to rozróżnienie nie jest formalnością

Bo każde z tych zaburzeń leczy się inaczej. Przy fobii i lęku napadowym działa
stopniowe oswajanie się z sytuacją, której się unika. Przy zaburzeniu
obsesyjno-kompulsyjnym potrzebna jest inna metoda, powstrzymywanie reakcji, czyli
dokładnie to, czego przy fobii się nie robi. Przy zaburzeniach pod postacią
somatyczną pierwszym krokiem jest wykluczenie przyczyny w ciele.

Dlatego samo określenie „mam nerwicę” prowadzi donikąd, a test, który by je
potwierdzał, byłby wart tyle samo. Kwestionariusz sumujący objawy z sześciu różnych
rozpoznań daje jedną liczbę dla rzeczy, których nie łączy nic poza tym, że są
nieprzyjemne.

„Nerwica serca”: to jedno trzeba sprawdzić w odwrotnej kolejności

Kołatanie serca, ucisk w klatce piersiowej, duszność i uczucie, że zaraz stanie
się coś złego: to najczęstszy powód, dla którego ludzie z zaburzeniami lękowymi
trafiają najpierw na SOR, a nie do psychiatry. Dawne nazwy tego obrazu to zespół
Da Costy albo „serce żołnierskie”; dziś jest to F45.3, zaburzenie
wegetatywne pod postacią somatyczną.

Kluczowa jest kolejność. Rozpoznanie z grupy F45 stawia się
przez wykluczenie: to znaczy dopiero wtedy, gdy sprawdzono, że serce jest
zdrowe. Nie odwrotnie. Strona internetowa, która na podstawie zaznaczonych pól
powie komuś „to tylko nerwy”, robi coś realnie niebezpiecznego, bo ból wieńcowy
i napad paniki potrafią wyglądać podobnie dla osoby, która ich doświadcza.

Praktyczna wskazówka, która nie zastępuje badania: ból pojawiający się
przy wysiłku i ustępujący w spoczynku wymaga pilnej oceny lekarskiej.
Ból z dusznością, potami i osłabieniem to numer 112. A pierwszy w życiu napad tego
rodzaju, zwłaszcza po czterdziestce, zawsze zaczyna się od EKG i badań krwi,
nie od kwestionariusza.

„Nerwica natręctw” to dziś osobne rozpoznanie

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne ma dwie części: natrętne myśli, których się nie
chce, i czynności wykonywane po to, żeby je uciszyć: sprawdzanie, mycie, liczenie,
powtarzanie w określonym porządku. Ulga po takiej czynności jest krótka, a następnym
razem potrzeba jej więcej. Na tym polega błędne koło.

Jest tu jedna rzecz, którą warto wiedzieć, bo zdejmuje ogromny ciężar.
Natrętne myśli ma prawie każdy. W międzynarodowym badaniu z 2014
roku, obejmującym 777 osób w piętnastu ośrodkach w trzynastu krajach na sześciu
kontynentach, 93,6% uczestników zgłosiło co najmniej jedną taką myśl
w ciągu poprzednich trzech miesięcy. Osoby zdrowe i osoby z rozpoznaniem miewają
myśli o bardzo podobnej treści: także te najbardziej przerażające, o zrobieniu
komuś krzywdy.

Różnica nie leży w samej myśli, tylko w tym, co się z nią robi. Dla większości
ludzi jest to dziwaczny przebłysk, który mija. W zaburzeniu
obsesyjno-kompulsyjnym staje się dowodem na to, kim się jest. I uruchamia
godziny sprawdzania. To odwrotność zagrożenia: myśl o skrzywdzeniu kogoś jest
tak przerażająca właśnie dlatego, że stoi w sprzeczności z wartościami osoby,
która ją ma.

Dlaczego nie ma tu punktów

Dwa powody, oba wymienialiśmy już przy innych stronach tego serwisu.

Pierwszy: własna lista objawów z własnym progiem to zgadywanie.
Przy narzędziu przesiewowym granica odcięcia obowiązuje wyłącznie dla oryginalnego
brzmienia pytań, sprawdzonego na konkretnej próbie. Gdybyśmy napisali własne pozycje
i dorzucili do nich własny próg, dostałabyś albo dostałbyś liczbę wyglądającą jak
wynik, a będącą naszą opinią.

Drugi: kwestionariusze, które faktycznie mają zbadaną trafność w tych
obszarach, nie są wolne. Najpopularniejsza skala stresu ma cennik dla
zastosowań zarobkowych, a najczęściej używane narzędzie do objawów
obsesyjno-kompulsyjnych jest objęte prawem autorskim autorki. Nie mamy tych zgód,
więc nie odtwarzamy tych skal. Serwisy, które to robią, po prostu liczą, że nikt
nie sprawdzi.

Są jednak dwa narzędzia, które wolno stosować bez ograniczeń. I te u nas są.
Jeśli Twoje objawy dotyczą przede wszystkim stałego lęku i zamartwiania się,
sensowniejszy od tej strony będzie
test na zaburzenia lękowe,
który odtwarza uznaną skalę co do słowa. Jeśli w tle jest obniżony nastrój i brak
energii, to samo dotyczy testu na depresję. Oba mają
progi wzięte z badań, a nie od nas.

Co dostajesz zamiast wyniku

Rzecz, której prawie nikt nie ma przygotowanej na pierwszą wizytę: uporządkowaną
relację. Lekarz i tak zapyta o te same obszary, a odpowiadanie na nie z marszu,
w gabinecie, przy stresie i piętnastu minutach na wizytę, wychodzi znacznie gorzej
niż spisanie ich wcześniej na spokojnie.

Najbardziej praktyczna jest ostatnia sekcja, ta o tym, co już sprawdzone.
Informacja, że TSH było badane pół roku temu i wyszło prawidłowe, oszczędza jedną
wizytę i dwa tygodnie czekania. Notatka jest po Twojej stronie: można ją skopiować
albo wydrukować, nic nie jest wysyłane na serwer.

Co się wyklucza, zanim padnie rozpoznanie

To nie jest podważanie objawów, tylko standardowa kolejność, kilka stanów
z ciała daje obraz nie do odróżnienia od zaburzenia lękowego.

• Nadczynność tarczycy: kołatanie serca, drżenie, niepokój,
  chudnięcie, kłopoty ze snem. Badanie to oznaczenie TSH z krwi.
• Zaburzenia rytmu serca: napadowy częstoskurcz potrafi zaczynać
  się i kończyć nagle, dokładnie jak napad paniki.
• Niedokrwistość: osłabienie, duszność przy wysiłku, kołatanie.
• Kofeina i napoje energetyczne: przy kilku porcjach dziennie
  same z siebie dają objawy lękowe, a przy odstawieniu bóle głowy.
• Alkohol i leki uspokajające: najbardziej mylące ze wszystkich,
  bo doraźnie zmniejszają lęk, a po odstawieniu nasilają go ponad stan wyjściowy.

Jak wygląda leczenie

Postępowaniem pierwszego rzutu w zaburzeniach lękowych jest
terapia poznawczo-behawioralna (zwykle kilkanaście spotkań,
z ćwiczeniem sytuacji, których się unika) oraz leki z grupy SSRI.
Obie drogi mają potwierdzoną skuteczność i można je łączyć.

Dwie rzeczy, o których warto wiedzieć zawczasu, bo z ich powodu ludzie
najczęściej przerywają leczenie:

• SSRI zaczynają działać po dwóch do czterech tygodni, a na
  początku mogą przejściowo nasilić niepokój. To nie jest znak, że lek szkodzi:
  to najczęstszy powód, dla którego pacjenci odstawiają go po tygodniu.
• Leki uspokajające z grupy benzodiazepin są przeznaczone na dwa do
  czterech tygodni, i to nie jest ostrożnościowy zapis. Uzależnienie rozwija
  się w tym samym czasie: przy regularnym przyjmowaniu w ciągu dwóch do czterech
  tygodni. Działają szybko i dlatego bywają jedyną rzeczą, po której przychodzi ulga,
  ale nie są leczeniem zaburzenia lękowego. Jeśli bierzesz je dłużej niż miesiąc,
  powiedz o tym lekarzowi i nie odstawiaj ich samodzielnie, bo nagłe przerwanie
  jest niebezpieczne.

Jeśli jest gorzej niż tylko trudno

Przy myślach o odebraniu sobie życia zadzwoń pod 112 albo
116 123: to kryzysowy telefon zaufania dla dorosłych, czynny
całodobowo i bezpłatnie. Osoby do osiemnastego roku życia mogą dzwonić pod
116 111. Całodobowe wsparcie daje też Centrum Wsparcia pod numerem
800 70 22 22. Wszystkie te numery są bezpłatne.