Język polski

Środki stylistyczne: przykłady i ćwiczenia

W każdym zadaniu wskazany jest dokładny fragment, którego dotyczy pytanie, bo jedno zdanie potrafi zawierać kilka środków. Wyjaśnienie podaje także funkcję środka.

Patrz na wskazany element, a nie na całe zdanie.

Wyjaśnienie mówi, czemu środek służy w tym fragmencie.

Ustaw zestaw

Tryb
Umiejętności

Arkusz do druku

Przykład zadania

Jaki środek stylistyczny zastosowano w elemencie „jak lew” w zdaniu „Walczył dzielnie jak lew”?

Odpowiedź: porównanie

Zestawienie dwóch rzeczy wyrazem „jak” to porównanie; podkreśla odwagę.

Środki stylistyczne: lista z przykładami

Środek Na czym polega Przykład
epitet określenie rzeczownika, zwykle przymiotnik gęsty las, srebrny księżyc
porównanie zestawienie dwóch rzeczy przez „jak”, „niby”, „jakby”, „niczym” gładkie niczym lustro
metafora (przenośnia) połączenie wyrazów, które razem znaczą coś innego niż osobno morze łez, złote serce
personifikacja (uosobienie) nadanie rzeczom, zwierzętom lub zjawiskom cech ludzkich wiatr śpiewał, słońce się uśmiecha
ożywienie nadanie przedmiotom cech istot żywych, ale nie ludzkich fale biegną do brzegu
onomatopeja wyraz naśladujący dźwięk szum, plusk, kukułka kuka
anafora powtórzenie tego samego wyrazu na początku kolejnych wersów lub zdań „Kto… Kto… Kto…”
apostrofa bezpośredni zwrot do osoby, rzeczy lub idei „Litwo! Ojczyzno moja!”
hiperbola celowe wyolbrzymienie czekam na ciebie wieki
pytanie retoryczne pytanie, na które nikt nie oczekuje odpowiedzi „Któż tego nie zna?”
wyliczenie wymienienie kilku elementów jeden po drugim stoły, krzesła, ławy i skrzynie

Środki stylistyczne i ich funkcja

Na sprawdzianie i maturze samo nazwanie środka to połowa odpowiedzi. Druga połowa to funkcja: co środek robi w tekście. Epitet uplastycznia obraz, porównanie pomaga coś sobie wyobrazić, hiperbola wzmacnia emocje, apostrofa nadaje tekstowi podniosły ton, onomatopeja oddaje dźwięk, a anafora rytmizuje i podkreśla myśl.

Środki stylistyczne nazywa się też środkami artystycznymi albo środkami językowymi; to te same pojęcia.

Przyjęta konwencja

Personifikacja jest odmianą przenośni. Gdy fragment nadaje rzeczy lub zjawisku cechy ludzkie, przyjmujemy odpowiedź „personifikacja” i nie dajemy wtedy „metafory” jako innej odpowiedzi.

Przykłady z literatury pochodzą z utworów w domenie publicznej (Mickiewicz); pozostałe zdania są własne.

Arkusz do druku

Arkusz ucznia i klucz na osobnej stronie. Zakres i trudność bierze z ustawień zestawu powyżej. Wersje A i B mają ten sam plan umiejętności i trudności, ale inne zadania. Nie są równoważne psychometrycznie: to dwa zestawy z tej samej puli.