Środki stylistyczne: przykłady i ćwiczenia
W każdym zadaniu wskazany jest dokładny fragment, którego dotyczy pytanie, bo jedno zdanie potrafi zawierać kilka środków. Wyjaśnienie podaje także funkcję środka.
Patrz na wskazany element, a nie na całe zdanie.
Wyjaśnienie mówi, czemu środek służy w tym fragmencie.
Przykład zadania
Jaki środek stylistyczny zastosowano w elemencie „jak lew” w zdaniu „Walczył dzielnie jak lew”?
Odpowiedź: porównanie
Zestawienie dwóch rzeczy wyrazem „jak” to porównanie; podkreśla odwagę.
Środki stylistyczne: lista z przykładami
| Środek | Na czym polega | Przykład |
|---|---|---|
| epitet | określenie rzeczownika, zwykle przymiotnik | gęsty las, srebrny księżyc |
| porównanie | zestawienie dwóch rzeczy przez „jak”, „niby”, „jakby”, „niczym” | gładkie niczym lustro |
| metafora (przenośnia) | połączenie wyrazów, które razem znaczą coś innego niż osobno | morze łez, złote serce |
| personifikacja (uosobienie) | nadanie rzeczom, zwierzętom lub zjawiskom cech ludzkich | wiatr śpiewał, słońce się uśmiecha |
| ożywienie | nadanie przedmiotom cech istot żywych, ale nie ludzkich | fale biegną do brzegu |
| onomatopeja | wyraz naśladujący dźwięk | szum, plusk, kukułka kuka |
| anafora | powtórzenie tego samego wyrazu na początku kolejnych wersów lub zdań | „Kto… Kto… Kto…” |
| apostrofa | bezpośredni zwrot do osoby, rzeczy lub idei | „Litwo! Ojczyzno moja!” |
| hiperbola | celowe wyolbrzymienie | czekam na ciebie wieki |
| pytanie retoryczne | pytanie, na które nikt nie oczekuje odpowiedzi | „Któż tego nie zna?” |
| wyliczenie | wymienienie kilku elementów jeden po drugim | stoły, krzesła, ławy i skrzynie |
Środki stylistyczne i ich funkcja
Na sprawdzianie i maturze samo nazwanie środka to połowa odpowiedzi. Druga połowa to funkcja: co środek robi w tekście. Epitet uplastycznia obraz, porównanie pomaga coś sobie wyobrazić, hiperbola wzmacnia emocje, apostrofa nadaje tekstowi podniosły ton, onomatopeja oddaje dźwięk, a anafora rytmizuje i podkreśla myśl.
Środki stylistyczne nazywa się też środkami artystycznymi albo środkami językowymi; to te same pojęcia.
Przyjęta konwencja
Personifikacja jest odmianą przenośni. Gdy fragment nadaje rzeczy lub zjawisku cechy ludzkie, przyjmujemy odpowiedź „personifikacja” i nie dajemy wtedy „metafory” jako innej odpowiedzi.
Przykłady z literatury pochodzą z utworów w domenie publicznej (Mickiewicz); pozostałe zdania są własne.
Następne ćwiczenia
Zgłoś błąd w zadaniu
Zgłoszenie nie wychodzi samo. Możesz je skopiować albo otworzyć w swoim programie pocztowym i wysłać stamtąd. Nie dołączamy Twojej odpowiedzi ani wyniku.