Test z ortografii: 72 pytania z zasadami z 2026 roku
00:00 Przerwij
Język polski · ortografia

Test z ortografii: 72 pytania z zasadami z 2026 roku

Sześć działów po dwanaście pytań. Cztery pierwsze to klasyczne trudności: rz i ż, ó i u, ch i h, pisownia łączna. Piąty to wielkie litery. Szósty sprawdza to, czego nie ma w starszych quizach: zasady, które zmieniły się 1 stycznia 2026 roku.

Pytania oparte na dokumencie Rady Języka Polskiego, obowiązującym od 1 stycznia 2026 roku.

Każde pytanie ma wyjaśnienie, z regułą, a nie samą odpowiedzią.

Jedna z ogłoszonych zmian została wycofana. Test podaje stan po wycofaniu.

Wersja do druku z kluczem jest na dole strony.

Od 1 stycznia 2026 roku obowiązują nowe zasady

To nie jest ciekawostka na marginesie, tylko powód, dla którego warto
sprawdzić się jeszcze raz, nawet jeśli pisało się bezbłędnie przez całe życie.
Rada Języka Polskiego uchwaliła jedenaście zmian zasad
pisowni i odsunęła ich wejście w życie o półtora roku, żeby wydawcy i szkoły
zdążyły się przygotować. Od 1 stycznia 2026 roku obowiązują.

Od tego samego dnia dokument Zasady pisowni i interpunkcji polskiej
jest jedynym ważnym źródłem zasad, a wcześniejsze uchwały
ortograficzne Rady z lat 1997–2008 straciły moc. Kompetencję do ustalania
ortografii daje Radzie ustawa o języku polskim. I żadna inna instytucja
w Polsce jej nie ma.

Jedna ze zmian została wycofana i mało kto o tym wie

Ogłoszona w 2024 roku zmiana miała kazać pisać Cieśnina Bosfor
wielką literą. W czerwcu 2025 roku Rada złagodziła ją do wariantu, wielką
albo małą. A w październiku 2025 roku wycofała ją całkowicie,
powołując się na stabilność nazw podlegających standaryzacji urzędowej.

Obowiązuje więc zasada dotychczasowa: gdy wyraz gatunkowy stoi przed nazwą
w mianowniku, piszemy go małą literą, cieśnina Bosfor, półwysep Hel,
jezioro Śniardwy, przylądek Horn
. Wielka litera zostaje tam, gdzie
wyraz jest częścią nazwy: Morze Bałtyckie, Cieśnina Hudsona, Zatoka
Genueńska.

Większość artykułów i quizów w sieci powstała między majem 2024 a jesienią
2025 roku i uczy wersji, która nigdy nie weszła w życie.

Co się zmieniło naprawdę

  • Mieszkańcy miast wielką literą: Warszawianin,
    Krakowianin, Ochocianka, Nowohucianin. Dotąd wielką literą pisano tylko
    mieszkańców państw i regionów.
  • Pojedyncze egzemplarze wyrobów wielką literą: „przed
    domem stał czerwony Ford”. Mała litera zostaje tam, gdzie nazwa marki znaczy
    już typ produktu: nosić adidasy, kupować pampersy.
  • Przymiotniki od nazwisk małą literą: dramat
    szekspirowski, koncert chopinowski, dialogi platońskie. Zniknął obowiązek
    rozstrzygania, czy przymiotnik jest dzierżawczy, czy jakościowy.
  • „Nie” z imiesłowami zawsze razem: zniesiono wyjątek
    pozwalający na świadomą pisownię rozdzielną.
  • „Nie” z przymiotnikami razem także w stopniu wyższym:
    niemilszy, nienajmilszy, nielepiej, nienajlepiej.
  • „By” po spójniku osobno: „Pomyślałem, czy by nie wrócić
    wcześniej”.
  • „Pół” razem w parach wyrazowych: półżartem, półserio,
    półzabawa, półnauka.
  • Pary typu „tuż-tuż” na trzy sposoby: z łącznikiem,
    z przecinkiem albo osobno. Żaden nie jest błędem.
  • Aleja, plac, park, most, kościół wielką literą: Aleja
    Róż, Plac Zbawiciela, Park Kościuszki, Most Poniatowskiego. Wyraz
    ulica jako jedyny został przy małej literze.
  • Nazwy lokali i nagród w całości wielką literą:
    Kawiarnia Literacka, Kino Charlie, Nagroda Nobla, Mistrz Mowy Polskiej.
  • Łącznik po przedrostku przed wielką literą:
    super-Europejczyk, arcy-Polak. Osobno dopuszczono zapis rozdzielny cząstek,
    które bywają samodzielnymi wyrazami: mini wieża, super pomysł, eko
    żywność.

Dwa tropy, które tłumaczą najwięcej wyrazów

Polska ortografia wygląda na pamięciową, ale w dużej części nie jest.
Dwie wymiany rozstrzygają setki wyrazów.

Litera ó wymienia się na o, e albo a: zawód (zawody,
siódmy) siedem, wrócić: wracać. Jeśli w wyrazie pokrewnym słychać jedną
z tych trzech samogłosek, piszemy ó.

Dwuznak ch wymienia się na sz: suchy (susza, słuch)
słyszeć, pociecha: pocieszyć. Podobnie rz wymienia się na r (powtórzyć (powtórka, górzysty) góra), a ż na g, dz, h, z, ź lub s (odważny (odwaga,
drużyna) druh, zamrażać: mróz).

Wyjątki, na których wykłada się najwięcej osób

  • Po p, b, t, d, k, g, ch, j, w piszemy rz, ale nie
    w stopniu wyższym przymiotników (lepszy, krótszy, najgrubszy) i nie wtedy,
    gdy przedrostek kończy się spółgłoską, a wyraz zaczyna od ż (odżywiać,
    obżerać się, zżółknąć).
  • Wyrazy z sz mimo sąsiedztwa spółgłoski: pszczoła,
    pszenica, Pszczyna, kształt, wszystko, zawsze, riksza, bukszpan,
    hochsztapler.
  • Zakończenie -ówka przez ó, ale wsuwka, zasuwka,
    przesuwka, skuwka, okuwka i wypluwka przez u, bo pochodzą od czasowników
    suwać, kuć i pluć.
  • Litera ó nigdy nie stoi na końcu polskiego wyrazu. To
    zasada bez wyjątków.
  • Na końcu wyrazu piszemy ch: dach, groch, krach. Jedyny
    wyjątek to druh, i ma uzasadnienie: drużyna.
  • Gżegżółka: gwarowa nazwa kukułki i klasyk dyktand.
    Razem z nią przez ż piszemy piegżę.

Wielka litera: rzeczy mylone najczęściej

  • Święta wielką, zwyczaje małą: Boże Narodzenie,
    Wielkanoc, Wszystkich Świętych, ale andrzejki, mikołajki, walentynki,
    sylwester. Uwaga: Mikołajki na Mazurach to miasto, więc wielką literą.
  • Wydarzenia historyczne małą: bitwa pod Grunwaldem, hołd
    pruski, pokój tylżycki, zbrodnia katyńska.
  • Dni tygodnia i miesiące małą: wtorek, czerwiec.
  • Województwa i powiaty małą: województwo mazowieckie,
    powiat krakowski.
  • Tytuł książki i filmu: wielką tylko pierwszy wyraz,
    „Ziemia obiecana”, „Ojciec chrzestny”. Ale tytuł gazety w całości wielką:
    „Tygodnik Powszechny”, „Gazeta Wyborcza”.
  • Stanowiska małą: prezydent, minister, marszałek sejmu.
    Wielka litera zostaje w tekstach aktów prawnych, gdzie oznacza urząd, a nie
    osobę.

Skąd wzięły się te pytania

Wszystkie są napisane od zera i sprawdzone w dokumencie Rady Języka
Polskiego. Nie przepisujemy go, reguła nie jest utworem, a brzmienia
dokumentu nie przytaczamy. Gdy zasada dopuszcza dwa zapisy, pytanie tego
nie ukrywa: odpowiedź brzmi wtedy „oba są poprawne”, bo tak jest naprawdę.

Jeśli szukasz arkusza do wydrukowania, wersja z kluczem odpowiedzi jest
na dole tej strony.